Het niet-wijzigingsbeding

In een overeenkomst over partneralimentatie kan schriftelijk worden afgesproken dat de overeenkomst niet door de rechter veranderd kan worden vanwege een wijziging van omstandigheden. Zo’n niet-wijzigingsbeding heeft tot gevolg dat de gemaakte alimentatieafspraken in beginsel niet kunnen worden gewijzigd. Er kan ook een niet-wijzigingsbeding van beperkte reikwijdte worden afgesproken, bijvoorbeeld dat de alimentatie -wat er ook gebeurt- nooit meer of minder zal zijn dan een bepaald bedrag.

Maar als de omstandigheden zo ingrijpend veranderen, dat iemand naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid niet langer aan het beding mag worden gehouden, kan die persoon de rechter ondanks de gemaakte afspraak toch verzoeken de overeenkomst te wijzigen. Die persoon doet dan een beroep op artikel 1:159 lid 3 BW, welk artikel zegt dat iemand in zulke bijzondere gevallen niet aan het niet-wijzigingsbeding gebonden is.

Nu kan in een schriftelijke overeenkomst ook worden opgenomen dat partijen geen beroep kunnen doen op artikel 1:159 lid 3 BW. Partijen spreken dan af dat zij zich, zelfs als de omstandigheden drastisch veranderen, hoe dan ook aan de gemaakte afspraken zullen moeten houden.

Maar zo’n bepaling heeft niet veel waarde. Als het erop aan komt, oordeelt de rechter dat een beroep op artikel 1:159 lid 3 BW niet contractueel kan worden uitgesloten. Wie bijvoorbeeld in de knel komt door een drastische inkomensachteruitgang, zal de rechtbank altijd kunnen vragen de alimentatie aan te passen vanwege ingrijpende wijziging van omstandigheden.

Het gaat er daarbij niet om of een wijziging voorzienbaar is geweest maar of daarmee zodanig rekening is gehouden dat zij geacht moet worden aan de afspraak over de hoogte van de alimentatie ten grondslag te hebben gelegen.

Verder moet de partij die wijziging wenst de gewijzigde omstandigheden niet zelf veroorzaken. Wie bijvoorbeeld onnodig minder gaat werken, kan niet klagen dat zijn draagkracht is afgenomen c.q. zijn behoefte aan een bijdrage is toegenomen.